دشتی اسماعیل خانی

        به نام خداوند جان وخرد

مقدمه

حوادث خود به خود بوجود نمي آيند و قابل پيشگيري هستند . مشكل ما اين است كه خيلي از مردم با ناديده گرفتن ويا از روي سوء  تفاهم غالبا" فكر مي كنند كه حوادث اجتناب ناپذيرند . اين نه تنها يك گمان باطل است بلكه غير منطقي هم مي باشد . حوادث بدون علت به وجود نمي آيند شناسائي اين علتها  و دور كردن آنها و كنترل آنها تنها راه جلوگيري از حوادث مي باشد .

و اما آتش عبارت از يك سري عمليات شيميايي و اكسيداسيون سريع حرارت زاي مواد قابل اشتعال است . با بررسي آمارهاي موجود در جهان مشاهده مي كنيم كه آتش سوزيهاي بزرگ زيادي در دنيا رخ داده و تلفات زيادي در بر داشته است . در شيگاگو در سال 1871 تعداد 17450 واحد ساختماني طعمه حريق گرديد . در سال 1966 در لندن 13300 ساختمان ويران شد. در ايران در آتش سوزي جلفا در سال 1355 يك ميليارد تومان خسارت بر جاي گذاشت . در ماه هاي اخير نيز آتش سوزي انبار پارس خودرو و شركت سالمين ساوه ميليارد ها ريال خسارت بر جاي گذاشت . آمارها نشان مي دهد كه حريق هاي بزرگ معمولا" براي اولين بار و بدون پيش آگهي ملموس رخ مي دهد و طبق بررسي ها حداقل 75% از موارد حريق قابل پيشگيري است .با توجه به اهميت موضوع و با فهم اينكه در آغاز آتش سوزي آتش بسيار كوچك مي باشد كه به علت عدم كنترل و اقدام به موقع و سريع در اطفاء گسترده ميگردد . لذا در نظر داريم شما دوستان عزيز را با روشهاي مقدماتي اطفاء حريق آشنا نماييم تا در صورت بروز حريق آمادگي لازم را داشته باشيد.

     تعاريف

1-    حريق :

يك واكنش اكسيداسيون گرمازا است كه گرماي حاصل از اين آزاد سازي به صورت حريق مشهود است

2-    نقطه آتش زني :

دمايي كه باعث گرم شدن ماده قابل احتراق تا تبخير آن جهت تركيب مواد قابل اشتعال با اكسيژن مي گردد

3-    درجه آتش گيري :

دمايي كه باعث تبخير مداوم ماده جهت ادامه حريق مي گردد اين حرارت بخار كافي براي ادامه حريق توليد مي شود .

4-    خود به خود سوزي :

آتش گيري مواد هميشه نياز به جرقه يا شعله ندارد بلكه در درجات حرارت معيني و پس از رسيدن مواد به درجه آتش گيري در واكنش شيميايي بين مواد و يا بالا رفتن تراكم گازهاي ارگانيسمي ممكن است خود بخود سوزي اتفاق بيافتد .

5- انفجار:

آزاد سازي انرژي بصورت ناگهاني و سريع مي باشد و تفاوت آن با اشتعال در سرعت توليد انرژي است نه ميزان توليد انرژي

 

  ماهيت حريق

عوامل موثر در ايجاد آتش سوزي متعدد مي باشد ولي براي ايجاد آتش وجود سه عامل زير كه به مثلث حريق معروف است ضروري است و در صورت حذف تنها يكي از آنها ادامه حريق ممكن نيست .

                                                                                               

                                                                                                                                                                                                                                           

الف : اكسيژن :

ميزان اكسيژن موجود در هوا در شرايط طبيعي 21% است اگر ميزان آن به زير 15% برسد

آتش خاموش مي شود .

ب : مواد سوختني :

تمام موادي كه قابليت سوختن داشته باشند ماده سوختني تلقي مي شوند اين مواد مي توانند مايع ، جامد و يا گاز باشند . سرعت سوختن و گسترش شعله در مواد مختلف متفاوت است.

ج: حرارت

براي شروع حريق وجود حرارت الزامي است كه اين حرارت مي تواند توسط سيگار جريان برق ، جرقه ،‌الكتريسيته ساكن و غيره تامين گردد حرارت لازم در مطالعه آتش گيري مواد با دو اصطلاح نقطعه آتش زني ودرجه آتش گيري تعريف مي گردد كه در بالا به آن اشاره شد .

   فازهاي حريق :

-  فاز اول ( شروع حريق )  

در اين مرحله اكسيژن كافي در دسترس است ، گسترش حريق در اين مرحله تصاعدي بوده و در مدت كمتر از نيم ساعت حريق به اوج خود مي رسد .

-  فاز دوم ( سوختن آزاد )

در اين مرحله بدليل اختلاف دما ، هواي بيرون به داخل آتش كشيده مي شود .

در اين فاز به تدريج درصد اكسيژن كاهش پيدا كرده و به حدي مي رسد كه

حريق بدون شعله مي شود ، تداوم فاز دوم حريق بسته به وسعت فضا ،

سوخت و هوا مي تواند از يك ساعت تا چندين روز ادامه داشته باشد .

-  فاز سوم ( سوختن كند )

وسعت حريق در اين فاز كمتر شده و مراكز حريق تبديل به نقاط منفعل مي شود .

 

نكته مهم در اين فاز تراكم زياد گازها است در پايان اين مرحله ماده سوختني

 تبديل به زغال و خاكستر شده و حريق خاموش مي شود .

-  فاز چهارم ( فاز بازگشت )

اين فاز الزاما" در تمام حريق ها اتفاق نمي افتد اختلاط گازهاي قابل احتراق ناشي از حريق با هوا باعث بازگشت مجدد شعله مي شود . در عمليات اطفاء حريق پس از خاموش كردن آتش بايد يك تيم عملياتي براي مبارزه با بازگشت آتش يك تا دو ساعت در محل باقي بمانند.

 

 

      اقدامات پيشگيرانه قبل از حريق :

1-   طراحي مناسب تاسيسات و تجهيزات (تاسيسات و تجهيزات با اهداف متناسب باشد).

2- انتخاب ونصب تجهيزات متناسب با طراحي .

3-   رعايت نكات ايمني و فرايندهاي خطرناك : فرايندهاي خطرناك مجموعه پروسه هاي شيميايي كه در آن پروسه هاي فرايندي مقداري گاز قابل اشتعال در محيط ايجادشود ( مثل يونيزاسيون ، الكلاسيون ).

4-  استفاده از شيوه هاي مهندسي در كاهش آلاينده هاي خطرناك (گازها ، بخارات قابل اشتعال و انفجار )مانند تهيه موضعي ، تهويه عمومي ، نصب هواكش هاي ايمن و كنترل اتصالات ، محل هاي نشتي مانند والو ، اتصالات .

5- كنترل منابع جرقه : درپروسه هاي خطرناك منابع جرقه از قبيل روشنايي ها ، اصطكاك ها ، تسمه هاي دوار ، چرخ دنده ها ، ضربه ها ، استارت ها ، فيوزها ، هواكش گرمازا ، سرعت خروج گاز، سيگار ، لباسهاي پشمي ، كانكتورها ، كليد و پريزها ، منانبع جرقه را از طريق ايزولاسيون و كاهش سطح  انرژي مي توان كنترل كرد.

 

6-   رعايت دستور العمل هاي اجرائي تعيين شده : دستورالعمل ها قاطع و صريح

 باشد ، كارها به دلخواه صورت نگيرد.

7-   به كارگيري كاشفهاي گاز Gas Detection system .

   رانينگ كارت :              

داشتن اطلاعات قبلي از وضع ساختمان هاي محل مسئوليت ضروري است تا مطمئن شويم كه اگر آتش سوزي اتفاق افتاد آتش نشاني كافي و موثري تدارك ديده شده است . نقشه ها و نوشته هايي بايد بوجود آورد كه در آن شرح داده شده باشد كه چطور به ساختماني كه آتش گرفته

 دسترسي پيدا كرد وتمام نفرات مي بايد با اين برنامه بخوبي آشنا باشند

 اساس برنامه هاي پيش بيني شده درست كردن رانينگ كارت است

كه براي هر ساختمان تنظيم مي شود و داراي اطلاعات ذيل مي باشد .

1-  شماره ساختمان يا اسم آن و محل ساختمان

2-         بهترين راه رسيدن به ساختمان و يك راه دوم

3-         خطرات ويژه آتش سوزي و MSDS مواد موجود

4-         محل سوئيچ اصلي جريان برق و شيرهاي گاز ، سوخت و آب

5-         نقشه ساده ساختمان كه نشان دهنده تمام درها و پنجره هاي ساختمان است .

6-         نوع ساختمان از نظر مصالح

7-         محل شير آتش نشاني

8-         ساختمان ها و محل هاي خطرناك همجوار

9-         مشخص نمودن ( محلهاي تجمع ايمن M.P )

علل بروز حريق

عوامل متعددي باعث ايجاد حريق مي شود كه مهمترين آنها عبارتند از :

1-    آتش گيري مستقيم

2-   افزايش تدريجي دما : مثال در يك توده زغال سنگ

3-   واكنشهاي شيميايي : مثال  تركيب آب با اسيد

4-  اصطكاك : مالش دو جسم آتش گير

5-   تمركز پرتوهاي مرئي ونامرئي

6-   الكتريسيته جاري و ساكن

7-   صاعقه

8-   انفجار

 

 

 

    عوامل موثر بر گسترش حريق :

1-     افزايش دسترس حريق به اكسيژن : هر چه جريان هوا بيشتر باشد حريق گسترش بيشتري پيدا مي كند.

2-     سطح ماده سوختني : هر چه پراكندگي مواد سوختني بيشتر بوده و سطح ماده قابل احتراق گسترده باشد ، شدت حريق افزايش مي يابد ؛ گسترش حريق در سطح عمودي بيشتر از سطح افقي است .

3-     ثبات شيميايي مواد سوختني : هرچه ثبات ماده از نظر حالت و تركيب شيميايي كمتر باشد برشدت حريق مي افزايد .

 

   منابع حريق :

1-      چراغ ها

2-      حرارت ناشي از هر منبع گرمايي مانند لوله هاي آب داغ، ديگهاي داغ ، آتشهاي بدون حفاظ ، گرم كنندهاي برقي

3-      تهويه : بدليل گرماي ناشي از اصطكاك پروانه هايي كه به خوبي سرويس و نگهداري نمي شوند .

4-      آتش ناشي از سيگار و كبريت

5-      ابزارهاي برقي(موتور ، كليد و ... )

6-      ماشين الات برقي و غير برقي

 

  محصولات خطرناك حريق :

آمار نشان مي دهد كه 53% قربانيان آتش سوزي استنشاق كنندگان محصولات آن هستند . عمده ترين اين محصولات بشرح ذيل مي باشد .

1-    گازها و بخارات سمي:

عمده ترين گازها و بخارات حاصل از حريق عبارتند از : مونوكسيد كربن ، دي اكسيد نيتروژن ، آمونياك ، بخارات كلرايد  و... مي باشد .

2-      ذرات و دود :

اصولا" ذرات در اثر احتراق ناقص و در دماي پايين ايجاد مي گردد .

3-      شعله :

شدت گرماي آن به ميزان اكسيژن و رنگ آن بستگي به نوع ماده سوختني  دارد .

 

4-     گرما :

بيشترين محصول حريق مي باشد اغلب در هنگام گسترش حريق دما به c °700 ( درجه سانتي گراد ) مي رسد

 

    چگونگي انتشار و انتقال حريق :

1-      هدايت : اين روش توسط ديوارها ، سطوح ما بين مواد احتراقي ، فلزات و ... صورت مي پذيرد .

2-      جابجايي : هواي بسيار گرم در داخل بنا مي تواند باعث حريق هاي ثانويه  بشود .

3-      تشعشع : در اين نوع حرارت توسط مادون قرمز انتقال مي يابد .

4-      تماس شعله : شعله مي تواند مواد قابل اشتعال مجاور را تحت تاثير قرار داده وموجب گسترش  آتش گردد.

 

    تقسيم بندي مكانها از نظر حريق :

بر اساس استاندارد N.F.P.A  مكانها از نظر پتانسيل آتش سوزي به سه مكان ذيل تقسيم مي شوند .

1-      مكانهاي كم خطر( LOW ) :

در اين مكانها مقدار مواد قابل احتراق كم بوده و گسترش حريق زياد نيست مانند مدارس ، منازل مسكوني و ...

2-      مكانهاي با خطر متوسط ( Modrate ) :

در اين مكانها مقدار ذخيره مواد سوختني قابل توجه وقابل كنترل است مانند انبار پوشاك ، انبار مواد پلاستيكي و....

3-      مكانهاي پر خطر ( High ) :

در اين مكاهانها مقدار ذخيره مواد قابل اشتعال زياد بوده و در صورت بروز حريق آتش سوزيهاي شديدي رخ مي دهد . مانند توليدي رنگ ،‌لاستيك و پالايشگاه و ...

   مروري بر حريق ناشي از الكتريسيته :

راههاي ايجاد حريق در مدارهاي الكتريكي به شرح ذيل است .

-        بار اضافي

-        اتصال كوتاه

-        تمركز مقاومتها در مدار

-        قوس الكتريكي

-        بار اضافي باعث داغ شدن تابلو ها مي شود . همچنين بار اضافي مي تواند باعث اتصال كوتاه و تشكيل قوس الكتريكي در نقاطي شود كه قسمت عايق سيم از بين رفته است ، اگر بريدگي يا شكستگي در هادي برق رخ دهد بلافاصله در انتهاي جدا شده بريدگيها موقعي كه جريان در مدار وجود دارد جرقه توليد مي شود.

-        كشف حريقهاي ناشي از الكتريسيته از مشكل ترين نوع كشف علل حريق است.

-        وجود تاول در طول سيسم ها نشان دهنده حرارت يا بار اضافي است .

-        شدت قوس الكتريكي و ميزان گرما بستگي زيادي به جريان و ولتاژ مدار الكتريكي دارد . درجه حرارت ممكن است آنقدر زياد باشد كه مواد قابل احتراق اطراف خود را بسوزاند قوس الكتريكي نه تنها عايقها و پوشش مقاومت ها را مي سوزاند بلكه ممكن است سبب ذوب شدن فلز هادي مي شود .

 

   طبقه بندي انواع حريق از نظر روش اطفاء :

گروه 1 : جامدات و مواد خشك ( طبقه A )

ويژگيها : از خود خاكستر بر جاي مي گذارند و با آب واكنش خطرناكي ندارند .

مثال ها : چوب ، پارچه ، كاغذ ، كارتن ، لاستيك ...

روش اطفاء : خنك كردن با استفاده از آب

 

گروه 2 : آتش سوزي مايعات قابل اشتعال ( طبقه B )

ويژگيها : بعلت تبخير سريع و سهولت اشتعال ، خطرناكتر از جامدات هستند بعلت نداشتن شكل ثابت احتمال پخش شده در محيط وجود دارد كه باعث ازدياد شعله مي گردد .

مثال ها : تينر ، بنزين ، گازوئيل ،‌روغن

روش اطفاء : جلوگيري از جريان يافتن مايع و گسترش سطح آن استفاده از خاموش كننده پودر و گاز ، كف ،‌شن و ماسه

 گروه 3 : آتش سوزي گازها ي قابل اشتعال

ويژگيها : بعلت حالت فيزيكي همواره آماده اشتعالند

مثال ها : گازها شهري ، گازهاي صنعتي تحت فشار

روش اطفاء : قطع جريان گاز ، خنك كردن ( در صورتي كه منبع گاز سيلندر باشد ) استفاده از پودر خشك ، اولين اولويت قطع جريان سوخت مي باشد .

 

گروه 4 : آتش سوزي برق ( طبقه C )

علل بروز : استفاده از تجهيزات الكتريكي نا مناسب ، شل بودن محل اتصالات  و انشعابات ، عبور سيم از محل نا مناسب ، قوس الكتريكي

روش اطفاء : اولويت اول قطع جريان برق است . جهت اطفاء مي توان از دي اكسيد كربن (CO2 ) استفاده نمود از آّب و كف بعلت احتمال بروز برق گرفتگي نبايد استفاده كرد .

 

گروه 5 : آتش سوزي فلزات قابل اشتعال ( طبقه  D )

ويژگيها : از نظر شدت و سرعت سوختن و روش اطفاء با ديگر موارد متفاوت است

مثال ها : سديم ، پتاسيم ، منيزيم ، آلومينيم

روش اطفاء : استفاده پودر و يا ماسه خشك

از آب و كف نبايد استفاده كرد چون باعث توليد هيدروژن مي شود كه قابل اشتعال بوده و حريق را تشديد مي كند .

گروه 6 : آتش سوزي مواد منفجره :

ويژگيها : در صورت آتش سوزي در يك لحظه توام با انفجار از بين مي رود

مثال ها : تي ان تي به كلرات ها ، نيترات ها ، اسيد پيكريك، ديناميت و ...

چگونگي پيشگيري : درصورتي كه اين مواد در مجاورت حرارت قرار گيرند بايد با استفاده از آب اقدام به خنك كردن آنها نمود .

 

    مواد خاموش كننده :

-   آب

استفاده از آب براي كنترل حريق يكي از ساده ترين و موثرترين روش ميباشد.

مزاياي آب :

1-      فراوان و ارزان است

2-      سرد كننده مطلوب است

3-      غير قابل تجزيه است

4-      توان سرد كنندگي بالايي دارد

5-      ويسكوزيته آن پايين بوده و در مجاري فلزي ، لاستيكي و برزنتي براحتي جاري مي شود.

معايب آب :

1-      هادي الكتريسيته است

2-      قدرت تخريبي بالايي دارد

3-      سبب آسيب به اسناد ، داروها ، كار تنهاي بسته بندي ، رنگها و ... مي شود

4-      سنگين بوده و حمل ونقل آن سخت است .

- كف آتش نشاني (foam):

بصورت محلول تهيه مي شود به هنگام پاشيده شدن از سر لوله هاي كف ساز با آب و هوا تركيب شده و حباب سازي مي گردد كف بدليل گسترش فراواني كه دارد روي حريق را پوشانده و مانع رسيدن اكسيژن به حريق مي شود كف در دو گروه عمده زير تقسيم بندي مي شوند

 

الف : كف شيميايي                  ب: كف مكانيكي

الف :  كف شيميايي : از واكنش دو ماده شيميايي در آب حاصل مي گردد .

كف شيميايي = آب + (8%) محلول بيكربنات سديم + (13%) سولفات آلومينيم

ب – كف مكانيكي : با وارد كردن هوا بدون آبي كه مقداري ماده غليظ كننده كف در آن حل شده است ، توليد  مي شود اين عمل توسط سر لوله كف ساز صورت مي پذيرد . كف مكانيكي به سه گروه ذيل تقسيم مي شود .

LX: كف سنگين يا كم توسعه با نيست افزايش حجمي تا 20 برابر محلول كف ساز

MX: كف متوسط يا پر توسعه با نيست افزايش حجمي 20 برابر تا 200 برابر محلول كف ساز

HX: كف سبك يا پرتوسعه با نيست افزايش حجمي 200 برابر تا 1000 برابر محلول كف ساز

مهمترين خصوصيات كف نسبت توسعه و مدت ماندگاري آن بر روي حريق است .

   - خاموش كننده هاي مولد كف :

الف: مولدهاي كف شيميايي : اين نوع خاموش كننده ها بخاطر عدم كارائي امروزه كابردي ندارند.

ب : مولدهاي كف مكانيكي : اين نوع خاموش كننده ها داراي شيلنگ مخصوص و سرلوله كف ساز براي پاشش كف است ، سرلوله كف ساز ، براي مخلوط نمودن هوا با مايع كف و حباب سازي مي باشد . طول پرتاب در اين نوع حدود 7 متر و مدت زمان تخليه 120-60 ثانيه است ،‌ داخل محفظه كپسول داراي پوشش لاستيكي جهت جلوگيري از زنگ زدگي است

- پودرهاي خاموش كننده :

اين تركيبات براحتي جهت اطفاء و انواع حريق هاي C،B،A بكار مي روند ، پودر شيميايي روي حريق پاشيده شده و باعث پوشاندن حريق و جلوگيري از رسيدن اكسيژن مي گردد . پودرها در حرارتهاي بالاي °C60 پايداري خوبي ندارد و امكان چسبندگي آنها در كپسول زياد است قطر ذرات  75-10 ميكرون مي باشد هر چقدر قطر ذرات ريزتر باشد پودر موثرتر خواهد بود فرمول پودرها عمدتا" به شرح ذيل است :

1- كربناتها : شامل كربنات و بيكربنات سديم و پتاسيم است

2- سولفاتها : شامل سولفات سديم و سولفات پتاسيم

3- فسفات ها : شامل مونو آلومينيم فسفات

4- مانكس : بهترين پودر مي باشد كه 6 برابر پودرهاي معمولي موثر است تركيبي از كربنات پتاسيم، اوره و مواد ديگري است و از حدود 14 عامل تشكيل شده است

 

- خاموش كننده پودر و گاز:

يكي از متداول ترين خاموش كننده هاي مي باشد ، از نظر ساختمان به دو شكل ذيل مي باشند .

1-  پودر وگاز با فشار دائم : مقدار معيني پودر (حدود 1223'>  كپسول )را توسط گاز ازت ياco2 تحت فشار 150 psi قرارميدهند كپسول درجه دار بوده و استفاده از آن راحت بوده و با كشيدن ضامن

 مي توان از آن استفاده كرد .

2-   پودر و گاز بالن دار : اين نوع خاموش كننده ها دو نوع مي ياشد الف : بالن داخل  ب: بالن بغل

فشار لازم در اين كپسول توسط co2 مايع تامين مي شود كه درداخل بالن قرار دارد .

در خاموش كننده هاي پودر و گاز به مرور زمان در اثر رطوبت پودر داخل  كپسول محتوي مواد خاموش كننده را سروته نمود .

- پودر خشك :

براي خاموش كردن حريق فلزات قابل اشتعال مثل سديم ، پتاسيم ، منيزيم (حريقهاي نوع D) كاربرد دارد اين پودر ها با نامهاي تجاري مختلفي از  جمله TEC ( مخلوط كلروسديم ، پتاسيم ، باريم ) ، DX ( مخلوط گرافيت ، كلروسديم ،‌خون خشك ) مي باشد .

- گازCO2 :

دي اكسيد كربن گازي است بي بو ، غير سمي ، سنگين تر از هوا ، غيرقابل احتراق كه هادي الكتريسيته نيست و باعث خسارت به مواد موجود در حريق نمي شود براي حريقهاي الكتريكي و الكترونيكي بدليل عدم هدايت برق وعدم وجود مواد باقيمانده بسيار مناسب است و به سه شكل ذيل دراطفاء حريق عمل مي نمايد .

الف: خفه كردن حريق با ايجاد يك لايه در مقابل هوا

ب: رقيق كردن اكسيژن هوا 

ج: سرد كردن اتش

- خاموش كننده co2 :

خاموش كننده co2 بدليل خنك كنندگي ، خفه كنندگي آتش ، رقيق كنندگي اكسيژن اطراف حريق ، عدم بجا گذاري اثر برروي دستگاه و عدم صدمه مكانيكي به دستگاهها و طول عمر و اطمينان آنها بسيار مناسب است.

سرلوله آن شيپوري مي باشد كه علت آن ، جلوگيري از يخ زدن گاز CO2 در حين عبور از مسير مي باشد هنگام پركردن سيلندر  فقط 75% از حجم را از مايع CO2 پر مي كنند.كپسولهاي فوق در وزنهاي 6 ، 9 ، 30 كيلويي ساخته شده اند .

- تركيبات هالوژنه ( هالن ) :

ازتركيب عناصر هالوژنه ( I – cl – Br – f ) با يك يا چند هيدروژن CH4 يا C2H6 بوجود مي آيد.

در وزن مساوي قدرت خاموش كنندگي آن 2-3 برابر CO2 و معادل پودر مانكس مي باشد.

- خاموش كننده هاي مواد هالوژنه :

اين دستگاهها قدرت خاموش كنندگي بسيار بالايي دارند مكانيسم آن شبيه گاز CO2 بوده و قدرت خاموش كنندگي آن 2-3 برابر CO2 مي باشد . براي تجهيزات پر ارزش و الكترونيكي بسيار موثر مي باشد.

خاموش كننده هالن براي اطفاء ماشين هاي الكتريكي و الكترونيكي ،حريق هاي مواد جامد پرارزش ، مركز مخابرات و .... كاربرد دارد.

تعدادي از هالن هاي معروف :

1-   1301 CF3Br    برو مو فلورو متان

2-   104 (CCL4 ) گاز فسژن توليد مي كند كه شديدا" التهاب آور است .

Θ - تركيبات هالن در اثر انتشار در جو بدليل عمر طولاني و تركيب با  ازن باعث تخريب ازن شده و ايمني جو را در مقابل اشعه ماوراي بنفش كاهش مي دهد.

هيدرانت : ( شيرهاي آتش نشاني )

اين شيرها عموما" براي آبگيري خودروها و پشتيباني ذخيره استفاده ميگردد و براي اطفاء دستي افراد از فايرباكس استفاده مي شود.

انواع نردبان :

1-         ساده   2- قابل گسترش 3- هيدروليكي  4- اپتك  5- وامپر  6- ونگور  7- چهار بازويي   8- طنابي كامل

استاندارد حمل نردبان :

تا 5 متر يك نفر ، 5- 7.5 متر 2 نفر ، 12- 7.5 متر 3 نفر ، 16-12 متر 4 نفر ، 16-20 متر 5 نفر

اسپرنكلر ( sprinkler ) :

اين سيستم داراي فشار لازم بصورت دائم مي باشد و افشانه هاي اتوماتيك در موقع حريق مسير را براي پاشش باز مي نمايد دردهانه افشانه ها در اين شبكه يك حباب شيشه اي وجود دارد كه هنگام بالا رفتن دما در اطراف آن ،‌ حباب شكسته و باعث آزاد شدن مسير جريان آب مي شود.

       تجهيزات خاموش كننده :

- براساس شيوه اطفاء ،ميزان گسترش حريق و نوع حريق تجهيزات متنوعي وجود دارد.

1-  خاموش كننده هاي دستي : فراگيرترين وسيله خاموش كننده است كه حداكثر ظرفيت آن 14كيلو  يا 14 ليتر است مواد خاموش كننده تحت فشار معيني به سوي حريق پرتاب ميگردند فشار لازم توسط گاز CO2  و N2 تامين مي شود كه در حدود 100 psi  است طول مناسب پرتاب براي تمام مواد 7-2 متر مي باشد تمام كپسولهاي داراي ظرفيت 3 كيلو گرم و بالاتر بايستي داراي شيلنگ و سرلوله باشند طول شيلنگ نبايد كمتراز 80% ارتفاع خاموش كننده باشد.

 

- بازرسي و آزمايش خاموش كننده دستي :

الف- بازديد ماهيانه : بازديد ظاهري ، فشار سيلندر از طريق فشار سنج ، بازديد محل نصب .

ب- بازديد آزمون شش ماهه : امتحان برخي از دستگاهها بطور تصادفي در يك حريق آزمايشي

ج- بازديد و آزمون ساليانه : الك و توزين مجدد پودر ، وزن نمودن بالن حاوي گاز بايد بيشتر از 10% وزن كم نكرده باشد .

د- آزمون دو يا پنج ساله : با تست هيدرواستاتيكي استحكام سيلندر را در مقابل فشار مي سنجد.

- اطلاعات و دستورالعمل بروي بدنه خاموش كننده :

1- نوع خاموش كننده و طريقه كاركرد آن

2-   نام كارخانه سازنده

3-   سال ساخت دستگاه

4-   شماره استاندارد

5-   شرايط نگهداري دستگاه

 

- تعيين مكان مناسب جهت نصب خاموش كننده :

1-  حداكثر در ارتفاع 5/1 متري از سطح زمين نصب شود چنانچه وزن خاموش كننده بيشتر از 18 كيلو باشد حداكثر در ارتفاع 1 متري از سطح زمين نصب شود.

2-   توزيع يكنواخت صورت بگيرد.

3-   در نزديكي ورودي و خروجيها باشد .

4-   درمكاني نصب شود كه امكان صدمات فيزيكي را به حداقل برساند .

 5-   مسير دسترسي كوتاه و خالي از وسائل دست و پا گير و مزاحم باشد.

6-   درفضاي باز ، سيلدر نبايد در مقابل تابش مستقيم نور خورشيد يا برف و باران قرار گيرد.

 7-   بايد دقت كرد كه خاموش كننده در فاصله اي دورتر از مواد مخاطره آميز نصب شوند.

8-   فاصله دو كپسول نبايستي بيش از 30 متر باشد .

 

- فايرباكس :

يكي از ابزارهاي مهم و مورد نياز ساختمانها و انبارهاي بزرگ مي باشد . تعداد خروجيها و فايرباكس ها بستگي به وسعت هر طبقه دارد اجزاي تشكيل دهنده فايرباكس عبارتند از :

-       يك قرقره ، يك سرلوله ، شيلنگ 20 متري

-    جعبه فايرباكس داراي خروجي هاي 5/2 و 5/1 اينچ مي باشد ، سرعت اشتعال ميزان مواد قابل اشتعال در تعيين نوع خروجي موثر است .

-    ميزان آبدهي لوله هاي 5/2 ، 500 گالون در دقيقه و ميزان آبدهي لوله هاي 5/1 اينج 100 گالون در دقيقه است ( هرگالون 5/4 ليتر ) در حال حاضر بيشتر از شيلنگ هاي 5/1 استفاده ميشود. فاصله هر دو جعبه حداكثر 30 متر در نظر گرفته ميشود.

-       اگر فايرباكس درون ديوار نصب ميگردد بهترين قاصله از كف حدود cm70 است .

-        اگر فايرباكس بروي ديوار نصب ميگردد . بهترين فاصله از كف حدود cm130 است.

           

     سيستم اعلام حريق :

كشف و اعلام به موقع آتش سوزي مي تواند از بسياري صدمات به افراد و از بين رفتن سرمايه جلوگيري نمايد روشها و وسايل اعلام حريق متنوع بوده و بنابه امكانات مالي و اهميت موضوع از يكي از روشهاي دستي و يا اتوماتيك استفاده ميشود .

الف : روش دستي اعلام حريق :

1-   اعلام دستي از طريق آژير دستي : اين روش امروزه خيلي متداول نيست .

 2-  اعلام توسط سيستم الكتريكي : دراين روش به فواصل مختلف كليدهايي با درپوش شيشه اي نصب مي شوند . دراين روش با شكستن شيشه توسط فشار انگشت شصت آژير اعلام حريق به صدا درمي آيد.

3-   اعلام توسط بلندگو : مثل بند قبل بوده تنها فرق آن اعلام پيام از طريق بلندگو در اين روش است.

4-   استفاده از تلفن : شماره مركز آتش نشاني بايد به فواصل مختلف نصب شود.

ب- سيستم اعلام حرق اتوماتيك : شامل كاشفهاي حريق ( دتكتورها ) ، كابل ها و منبع تغذيه است .

-  انواع دتكتورها به شرح ذيل است :

1-  دتكتورحرارتي : اين دستگاهها هنگامي بكارمي افتند كه حرارت معيني باعث تحريك دتكتور شود اين حرارت مابين C°82- 52  و معمولا" C°60 مي باشد.

2-  دتكتور دودي : بدو شكل يونيزه و فتو الكتريك وجود دارند. شكل يونيزه طوري طراحي شده اند كه مي تواند در حضور ذرات 1% تا يك ميكرون تحريك شوند . رطوبت و ذرات روغني ممكن است اثر نامطلوب بر روي عملكرد دستگاه داشته باشد. در شكل فتو الكتريك يك منبع توليد نور مرئي بطور مستقيم با تحت زاويه °90 درجه بر چشم الكترونيك مي تابد.

3-   دتكتورهاي شعه اي : به نور مرئي با طول 760-380 نانومتر حساس مي باشد، اين كاشفها سريع و مطمئن هستند.

4-   دتكتورهاي گازياب : براي تشخيص گازهاي قابل انفجار و گازهاي ناشي از حريق بكار مي روند.

-  انتخاب و نصب دتكتورها:

1-   نبايستي از كاشفهاي جساس به ماهيت كار استفاده نمود.

2-   تعداد دتكتورها وابسته به مساحت حوزه حفاظتي و نوع دتكتور متفاوت است.

اطفاء حريق دستي بر مبناي نوع خاموش كننده :

براي خاموش كننده پودر و گاز و كف روش خاموش كردن به روش خفه كردن سطحي است ، لذا سطح حريق مهم مي باشد و در خاموش كننده CO2 و هالون حجم احتمالي حريق مهم مي باشد ، ميزان خاموش كننده براساس فرمولي خاص محاسبه مي گردد ،  بعنوان نمونه چگونگي محاسبه پودر و گاز در ذيل آورده مي شود.

1-   محاسبه سطح كارگاه .

2-   تعيين دانسيته (چگالي ) مواد سوختني (m/v )

3-   تعيين مكان از نظر ميزان خطر حريق ( كم خطر ، با خطر متوسط ، پر خطر ).

4-   تخمين حداكثر سطح احتمالي حريق .

5-   تعيين ارزش كالاهاي و دستگاهها .

6-   مشخصات پودر مصرفي .

7-  تعيين فاكتور خاموش كنندگي (k) : اين فاكتور باتوجه به نوع پودر مصرفي از نظر مرغوبيت ، ميزان خطر حريق ، سرعت گسترش ، ارزش دستگاهها و كالاههاي در معرض سوخت ، ميزان مهارت افراد عمل كننده بين  2 تا 10تعيين مي شود .

8-   محاسبه وزن كلي پودر و گاز ( ميزان پودر = K * سطح احتمالي حريق ).

9-   تعداد و نوع خاموش كننده ها مشخص مي شود .

10-  برآورد هزينه اجرا

11-  در خاتمه نقشه كارگاه و محل مناسب نصب خاموش كننده هاي دستي را برروي نقشه مشخص مي نمايند .

 

  اهم وظايف افسر آتش نشاني :

1-   اعمال فرماندهي و مديريت كارا و مفيد بر گروههاي عملياتي تحت امر خود .

2-   اطفاء  حريق كامل و ايمن نمودن مكان يا محيط حريق زده.

3-   به حداقل رساندن بروز خسارات از جهت استفاده از وسايل و يا مواد اطفاء همچون آب و...

4-   حفظ صحنه حريق به لحاظ بررسي علل وقوع آن.

5-   مشاهده و بخاطر سپردن صحنه حريق در اولين لحظات رسيدن به محل حريق زده.

6-   بررسي علل حريق .

7-   استفاده و به كارگيري به موقع از ديگر نيروهاي و عوامل مرتبط با موضوع.

 

    اقداماتي كه پرسنل شركت آرتاويل تاير در موقع حريق بايد انجام دهند بشرح ذيل

 مي باشد:

1-خونسردي خود را حفظ نماييد

2= در صورتي كه آتش سوزي در بيرون از ساختمان است پشت به باد بايستيد .

3-ضمن اقدام براي شناسايي حريق به واحدآتش نشاني شركت اطلاع دهيد(شماره داخلي 213)

4-حريق را شناسايي نموده و بر اساس نوع حريق ، خاموش كننده را انتخاب نماييد.

5-آنقدر به آتش نزديك بشويد كه خطر تهديد تان نكند.

6-در صورتي كه از كپسول پودر و گاز استفاده مي نماييد كپسول را سر وته نماييد تا كلوخه هاي پودر از بين برود اگر از كپسول تحت فشار دائم استفاده مي نماييد ضامن را كشيده و كپسول را استفاده نماييد واگر از كپسول بالن بغل استفاده مي نماييد شير بالن را باز نموده و همزمان نازل را باز نماييد.

7-اگر از كپسول co2 استفاده مي نماييد ضامن ر اكشيده و كپسول را استفاده نماييد.

8-اگر از جعبه آتش استفاده مي نماييد شيلنگ را به جعبه و نازل را به سر شيلنگ بسته و استفاده نماييد .

9-همه حريق ها از كوچك و بزرگ و آنهايي كه خودتان سريع خاموش مي نماييد را به واحد آتش نشاني اطلاع دهيد .

     اطلاعات ايمني مواد (MSDS  )

مواد شيميايي داراي اطلاعات ايمني هستند كه در آن خواص ظاهري ، شرايط نگهداري ، اثرات بهداشتي ، كمكهاي اوليه ، ميزان مواجهه مجاز ، قابليت احتراق و انفجار ، چگونگي اقدام  در هنگام نشت ، وسايل حفاظت فردي مورد نياز ، چگونگي خاموش كردن آن ماده در موقع حريق و ...... را تشريح كرده است . اصولا"‌شركت سازنده موظف به تهيه و ارايه MSDSمواد به مصرف كننده مي باشد . پرسنل آتش نشاني با مطالعه اطلاعات فوق مي توانند با آمادگي كامل و سرعت عمل بيشتر  حريق را اطفاء نمايند.   

 

        عوامل مهم در هنگام مشاهده صحنه آتش سوزي :

-       وسعت حريق كجا و چه محلي در حال سوختن است ؟ در چندمين طبقه ؟ چه مقدار از ساختمان درگير است ؟

-       جهت پيشروي سريع ( آيا پيشروي حريق در جهت عمودي است يا افقي ) .

-    رنگ دود و شعله ها : مشاهده رنگهاي غير معمول و  غير عادي دود و شعله ها بخصوص بوي مشخص مي تواند نشانگر يك ماده قابل اشتعال خاص باشد.

-       باز بودن درها و پنجره ها و قفلهاي شكسته دليل خوبي بر عمدي بودن حريق مي تواند باشد.

-    در زمان عمليات اطفاء حريق فرمانده عمليات بايستي حتي المقدور از جابجايي بي مورد وسايل جلوگيري كند.

-       اصول گزارش نويسي:

راههاي جمع آوري اطلاعات  :

1-   برگه هاي گزارش و يادداشتها    2- نوارهاي ضبط شده  

 3- عكسبرداري : درزمان شعله وري و  بعد از اطفاء

4-  ضبط نوارهاي ويدويي        5- نقشه ها و كروكي ها

-       نكات مهم هنگام گزارش نويسي :

1-  گزارش نويسي يك فاكتور اساسي از كل بررسي حريق مي باشد و داشتن آموزش كافي در اين زمينه الزامي است

2-   گزارش نوشته شده مي بايست منطبق بر بررسي انجام شده ياشد .

-       خصوصيات يك گزارش خوب و موفق :

1-   نبود هيچ ابهام يا مجهول در گزارش.

2-   كارشناس بطور عجولانه نتيجه گيري نكرده و با استفاده از وقت خود به طور كامل و با توجه به مشهودات موجود در صحنه حريق نتيجه گيري نمايد.

3-  در زمان بررسي بايد تمام مشاهدات ولو به نظر بي ربط ثبت شود و كارشناس نبايد اين مطلب به ظاهر بي ربط را حذف نمايد.

    زبان حريق :

-    وجود دود ، سياهي در روي ديوارها ، سقف ها ، پنجره ها و آيينه نشان از يك حريق كند سوز و بدون شعله است .

-    وجود تكه ها يا ذرات بتون و نازك كاري شده نشان دهنده حرارت بالاست كه يكباره ايجاد شده است و انبساط را باعث شده است .

     نيروهاي درگير در ارزيابي علت حريق :

1- پليس     2- بيمه     3- آتش نشاني

-  سوالهاي مهم مطرح براي پليس:

1- حريقهاي كه گمان مي رود به طور عمدي صورت گرفته است .

2- حريقهايي كه داراي قرباني  بوده و يا صدمات شديدي به بار آورده باشد.

-  نكات قابل توجه در بازرسي از ديدگاه بيمه :

1- علت حريق   2- دلايل گسترش حريق   3- موادي كه طعمه حريق شده اند 

4  - موارد منجربه به فوت و جراحت از جهت هزينه هاي بيمه اي

5 – ارزش كالاهاي درگير در حريق .

   تخليه ونجات :

نجات : جابجا كردن يا نقل و انتقال انسان ، حيوان و اشياء از يك محيط ناامن به يك محيط امن

 محيط نا امن : محيطي كه براثر يك حادثه اي بوجود آمده است .

محيط امن : محيطي است كه عوامل و شرايط جوي هيچ خطري را برآن جا متصور نيست

در موقع نجات به سه نوع افراد برخورد مي كنيم 1- افراد سالم 2- افراد مجروح 3- افراد درگير

اولويت اول خروج افراد سالم است ؛ در مرحله دوم به افراد مجروح كمك مي نماييم و در مرحله سوم افراد در گير را نجات مي دهيم .

افراد حساس در مقابل استنشاق دود حريق عبارتند از : 1- اطفال ( كمتر از 9 سال )

2- افراد مسن ( بالاي 65 سال ) 3- بيماران قلبي 4- معلولين فيزيكي

5- مصرف كنندگان الكل

  نكته : شعاع نجات هواپيما در موقع انفجار 300 متر است .

 

       

   نقطه ملاقات MP  Metting Point) :

در ساختمانهاي بزرگ ، كارخانجات ، مدارس و ...  نقاط ايمن توسط تابلو و يا توسط خطوطي مشخص مي گردد براي هر MP ليست افرادي را كه بايد در آن قرار بگيرند مشخص مي گردد در ساختمانهاي بسيار بزرگ چند نقطه بعنوان MP در نظر گرفته مي شود در ساختمانهاي بلند مرتبه يكي از  MPها ؛ پشت بام ساختمان است .  

  چندين نكته :

 

  ■  درمحلهاي حاوي مواد خطرناك

1-   جلوگيري از تجمع گردوغبار                         

2-    اجتناب از كاربرد كف پوش هاي نامناسب و صفحات فلزي

3- نظافت مرتب محل  

 ■ در محلهايي كه مواد قابل اشتعال وجود دارد بايد براي تامين گرما از رادياتور استفاده كرد .

 ■ در محل هايي كه خطر انفجار و اشتعال وجود دارد بايد :

1-  در اطراف ، منابع توليد حرارت و جرقه نباشد .

2-  ديوارها ، در و پنجره ها ضد حريق بوده و در مقابل انفجار مقاوم باشد .

3-  كف از مصالحي باشد كه در اثر سقوط اجسام يا اصطكاك ايجاد جرقه نكند .

4-  داراي دريچه انفجار باشد.

 ■ مخازن مايعات قابل اشتعال :

◄ حداقل فاصله 20 متر از ساختمانهاي مجاور

◄ نصب مخزن بروي پايه هاي غيرقابل اشتعال

◄ حفاظت مخزن در مقابل صاعقه

◄ عدم پيدايش فشار يا خلاء در روي سطح مايع 

 ■   بشكه ها و ظروف :

◄ نگهداري مايعات خطرناك در روي سكوهاي سيماني ، آجري و يا جايگاههاي فلزي

◄ خنك بودن محل نگهداري ظروف محتوي اسيد

◄ باز كردن درب بشكه هاي محتوي مواد قابل تبخير دوبار در هفته

 ■  بشكه هاي پر وخالي را بايد جداي از هم انبار نمود

 

  

 

           موفق باشيد